cudi
Üye
Teþekkür sayýsý: 0
 Çevrimdýþý
Mesaj Sayýsý: 5
|
 |
« : 24 Kasým 2009, 16:02:14 » |
|
GPS`ÝN BAZI KULLANIM ALANLARI
GPS`ÝN BAZI KULLANIM ALANLARI
GPS sisteminin kullanýldýðý bir çok alan vardýr. Özellikle askeri alanda kullanýmý büyüktür. GPS sayesinde askerler, savaþ uçaklarý ve savaþ gemileri çok daha etkili olmuþlardýr. Askeri alandaki GPS kullanýmýn en güzel örneðini Körfez Savaþýnda görebiliriz. GPS donanýmlý askerler, her yaný birbirine benzeyen kilometrelerce uzunluktaki çölde rahatlýkla yönlerini bulabilmiþlerdir. Ayrýca hava ve kara taþýtlarýna monte edilen alýcýlarla hedeflere çok kolay bir þekilde ulaþýlabilmiþtir. Bu savaþta 9,000 ‘den fazla GPS alýcýsý kullanýlmýþtýr. Körfez savaþýnda kullanýlan bu sistem bizim ordumuzda da baþarýyla kullanýlmaktadýr. Sistem sayesinde bölüklerimiz manevralarýný senkronize edebilirler.
GPS teknolojisi ASELSAN’daki çeþitli projelerde kullaným alaný bulmuþtur. Bunlardan "Trunk Telsiz Araç Konum Ýzleme Sistemi" içinde GPS’in de yer aldýðý bir uygulamadýr. Bu sistemin olasý bir uygulamasý acil durumda olan ticari taksinin yerinin merkezde bulunan sayýsal harita üzerinde görülerek en yakýndaki emniyet birimince müdahale olanaðýnýn saðlanmasýdýr. Ayrýca GPS ara uyumu birçok Aselsan cihaz ve sisteminde yer almaktadýr.
GPS sistemi savunma amaçlý dizayn edilmesine raðmen, günlük yaþamda bir çok alanda baþarýyla uygulanmaktadýr.
GPS`nin sivil kullaným yerlerinden biri Paris þehir içi otobüs ulaþýmýnda hangi otobüsün duraða ne zaman geleceðini durak panolarýnda gösteren bir sistemdir. Burada ayrýca otobüslerin þehir içindeki iþleyiþleri de merkezden izlenebilmektedir.
Harita firmalarý daha hýzlý ve daha hassas veriler toplayabilmek amacýyla GPS kullanmaktadýrlar. GPS sisteminin hassasiyeti harita yapýmýnda kullanýlabilecek derecede hassastýr. Bu sistem sayesinde arazide geçen uzun zaman ve eleman sayýsý azalmýþtýr. Böylece ölçümler daha kýsa sürede hazýrlanýp, daha ucuza mal edilebilmektedir.
Bir baþka kullaným þekli ise arabalara GPS alýcýsý takýlmaya baþlanarak araç kullanýmý kolaylaþtýrýlmýþtýr. Bu durumda sürücü bilmediði yerlerde asla kaybolmayacaktýr. Araba kiralayan firmalar araçlarýný takip edebilmek için GPS kullanýrlar.Daðýtým þirketleri de daðýtým yaptýklarý araçlara GPS alýcýlarý yerleþtirmiþlerdir. Böylece daðýtým araçlarýný anýnda dijital haritalar üzerinde görebilmektedirler. Bu uygulamalar ülkemizde de mevcuttur. Ayný þekilde polis, ambulans ve itfaiye araçlarýna takýlan alýcýlar sayesinde, acil durumda olay yerine en yakýn araçlar belirlenebilir. Bu þekilde GPS hayati önem taþýmaktadýr.
Meteorolojide, bilim adamlarý hava durumunu öðrenmek veya ozon tabakasýný incelemek için gök yüzüne gönderdikleri balonlara GPS baðlayarak, balonun verileri nereden gönderdiðini öðrenebiliyorlar.
Ayrýca,gelecekte, çok küçük elektronik devreler olarak bilinen çiplerin insanlara yerleþtirilmesiyle yakýndan izlenme imkânýna kavuþulacak.
Ýlk planda belirli hastalýklarý olan insanlara takýlacak çipler sayesinde, hasta olan yakýnlarýmýzý sürekli olarak uydu aracýlýðýyla izleme imkânýna sahip olacaðýz. Tabiî böyle bir uygulama son derece faydalý olabilir. Çiplere yerleþtirilecek alýcýlar sadece uydu aracýlýðýyla yer tespitini deðil, ayni zamanda kan sekeri, kalp atisi, hatta elektrokardiyografi, beyin dalgalarý (EEG) gibi ayrýntýlý biyolojik bilgileri de sürekli takip edebilecektir. Kiþi acil bir durumla karsýlaþtýðýnda hem bulunulan yeri, hem de bu
hayatî bilgileri istenilen bir merkeze yine uydu aracýlýðýyla gönderebilecektir.
Hayvanlarda bir süredir kullanýlan benzeri sistemler sayesinde bu cihazlar test aþamasýný geçmiþ durumdadýr. GPS (Global Positioning Systems) teknolojisi sayesinde de GPS cihazlarýný yanýnýzda taþýdýðýnýzda dünyanýn neresinde olursanýz olun bulunduðunuz yerin tam olarak saptanmasý imkâný da mevcuttur. Seker hastalýðý veya belirli bir kalp hastalýðý olan bir yakýnýnýz olduðunu düþünün. Bahis konumuz olan bir çip sayesinde hastanýz örneðin seker komasýna girdiðinde çevresinde kimse yokken bile, bayýldýðý ve seker komasýna girdiði, ayrýca tam olarak bulunduðu yer anýnda size veya bir acil saðlýk merkezine bildirilecektir. Bu sayede kritik olan dakikalar deðerlendirilip hastanýzýn kurtarýlmasý imkâný doðacaktýr.
Bu teknik sayesinde, güvenlik noktalarýndan geçen insanlarýn kimliði anýnda ve doðru olarak tespit edilebilecek. Ýlk planda bu polislerin ve askerlerin kimliklerinin tespitinde faydalý bir uygulama olabilir. Bu tür çiplerin ulusal bir kimlik belgesi gibi kullanýlmasý da tartýþýlan bir konu. Böyle bir geliþme gerçekleþirse kimlik kullanmak tarihe karýþacak. Bazý bilim adamlarý bu tür çiplerin doðumda herkese yerleþtirilmesinin bile yakýn gelecekte gündeme gelebileceðini belirtiyorlar.
Teknoloji uzmanlarý ve bilim adamlarý GPS’in dünyanýn hareketlerini tespit edecek çok önemli bir alet olarak kullanýrlar.
Bir araþtýrmacý, sabit bir yerden bir GPS alýcýsýyla arka arkaya ölçüm yaparsa, yanardaðdan lavlarýn akmasý veya buzdaðýnýn bir Antartik katmanýndan ayrýlarak yer deðiþtirmesi gibi hareketleri takip edebilir.
Alýcýlarýn arttýrýlýp (ek alýcýlar doðruluk oranýný yükseltir) ölçümler yeri tam olarak bilinen sabit bir GPS baz istasyonuna gönderilirse bir 2.54 cm’in 10’da 1’i kadar küçük, ani yer hareketleri net olarak izlenir. Bilim adamlarý, bu yeni teknolojik yetenek sayesinde en büyük dinamik yöntemlerden birini araþtýrýyorlar. GPS, ülkemizde de en çok yerbilimciler ve jeofizikçiler tarafýndan kullanýlýyor. Örneðin Marmara Fayýndaki veya diðer deprem bölgelerindeki hareketleri izlemek için yere yerleþtirilen cihazlarla uzaydan alýnan sinyaller sayesinde fay kuþaklarýnda yer deðiþtirmeler izleniyor.
Bu sayede örneðin ‘Fayýn Marmara bölgesindeki hareketi yýlda 2 cm, Ege bölgesinde 3 cm’ olarak açýklanýyor. Yerdeki bu yer deðiþtirmeler veya kaymalar, faydaki yýllar içinde enerji birikimi konusunda hesaplamalara yardýmcý oluyor. Böylece, fayýn kýrýlma zamaný hakkýnda da genel bilgiler elde edilebiliyor
GPS yöntemi sayesinde örneðin Hong Kong’taki çok önemli bir köprünün yýkýlabileceði görüldü ve buna göre takviyesi gündeme geldi.
Dünyanýn en büyük asma köprüsü olan ve hem kara hem de tren yolu taþýmacýlýðýnýn yapýldýðý Hong Kong’daki Tsing Ma köprüsü eðilecek ve sallanacak þekilde tasarlandý. 4518 feet uzunluðundaki köprü, kendisini ve trenleri bir kaç feet saða ve sola sallayacak ve köprünün boyunu 2 feet kadar dibe gömecek kasýrgalara dayanýklý olarak inþa edildi. Ancak 15 feetlik bir hareketle köprünün çelik kiriþlerinin ve kablolarýnýn plastik saplar gibi kolayca bükülmesine neden olabileceði görüldü.
Böyle bir felakete karþý Tsing Ma’nýn geleceðini düþünen mühendisler, köprünün tam konumunu üç boyutlu olarak belirleyen bir dizi GPS alýcýsý yerleþtirdiler. Kilometrelerce uzunlukta fiber-optik kablolarla birbirine baðlý 14 GPS alýcýsý, köprünün kablolarýna, gövdesine ve kulelerine takýldý. Alýcýlar, her on saniyede bir konumlarýný görüntüleme merkezindeki bilgisayara aktarýyorlar. Olasý hatalarýn düzeltilmesi için sabit diðer 2 GPS alýcýsýndan alýnan veriler de bilgisayara gönderiliyor. Tsing Ma’nýn konumu, yatay olarak bir inçin 10’da 4’ü ve dikey olarak da 10’da 8’i doðruluk payýyla belirleniyor.
Bilgisayar ayrýca rüzgarýn yönü ve hýzýný da hesaplayarak köprünün bileþenleri üzerinde oluþabilecek basýnç ve yükü tahmin ediyor ve mühendislerin tamir ve bakým çalýþmalarýný hazýrlamalarýna yardýmcý oluyor. Baþka hiçbir yöntemle uzun bir köprünün hareketleri böyle ölçülemezdi. Açýk denizlerde, 100 mile varan geniþlikteki girdaplar okyanus sularýný çalkalayarak diplerdeki gýda ve besleyici maddeleri su yüzeyine çýkarýr ve derinlerdeki enkazlarý da karanlýk sulara gömer. Okyanus bilimciler, karadan denize karbon devrinde anaforlarýn önemli bir rolü olduðuna inanýyorlar. Ancak anaforlarýn bugüne kadar iyi incelenememesi nedeniyle konu hakkýnda çok az þey biliniyor. GPS sistemi ile tam olarak okyanus hedef alýnmakta ve su yüksekliðindeki deðiþimlerle ilgili kesin bilgiler elde edilmekte.
GPS okyanus anaforlarýnýn gizli hayatlarýndan daha baþka konularý da açýklýða kavuþturabilir. Mesela deniz seviyesinde küresel ýsýnmaya baðlý gerçekleþen deðiþimlerin görüntülenmesinde... Bilim adamlarý þimdilik sadece sahillere yakýn yerlerdeki deðiþimleri inceleyen gel-git ölçümleri yapýyorlar. Daðlarýn tepelerine, binalara ucuz bir þekilde GPS alýcýlarý yerleþtirildiðinde 20 kilometre uzaklýktan deniz seviyesindeki deðiþimler bile ölçülecek ve çok daha farklý bilgilere ulaþýlmýþ olacak.
Sismologlar, olasý depremler hakkýnda erken bilgi almak, hafif sarsýntýlarý saptamak için geleneksel sismometre, tiltmetre ve stranometre kullanýrlar. Ancak bu aletler, ileriki haftalarda veya aylarda olabilecek depremin sinyallerini veren yavaþ oynamalarý deðil, sadece hýzla gerçekleþen ve çok önemli olmayan hareketleri kaydederler.
Japonya’daki Coðrafi Araþtýrma Enstitüsü, bölgeyi kaplayan binden fazla GPS alýcýsýndan oluþan Geonet adlý þebeke sayesinde, uzun dönemli verileri toplayabiliyor.
Birbirinden 15 mil uzaklýkta bulunan alýcýlar sismik olarak tehlikeli bölgelerde yakýn yerleþtirildiler. 15 foot yüksekliðinde paslanmaz çelikten sütunlar içine yerleþtirilen her bir GPS alýcýsý, takýlan bir anten yardýmýyla 30 saniyede bir uydu sinyallerinitopluyor.
Geonet sistemi, tektonik bir çukur üzerinde bulunan Japonya’nýn en kalabalýk dördüncü kenti olan Nagoya’da, olaðan dýþý hareketlerin iþaretlerini tespit etti. Discover dergisinde yayýmlanan (Mart 2002) yazýya göre, Nagoya’nýn zemini her sene bir santim batýya doðru hareket ediyor. Ocak 2001’deyse zemin ayný oranda ters doðrultuda hareket etmeye baþladý. Böyle bir hareket aniden gerçekleþirse çok büyük bir deprem bölgeyi sallayabilir.Bir sonraki hareketin ne olacaðý bilinemiyor ancak eðer GPS alýcýsý olmasaydý neler olduðu da bilinemeyecekti.
DÝÐER YÖN BULMA SÝSTEMLERÝ
GPS’in yalnýzca ABD’nin denetiminde bir sistem olmasý diðer devletlerin de kendi benzer sistemlerini geliþtirip kullanmasýna neden olmuþtur. Büyük bir imkan olmasýna raðmen, bu teknolojiye sahip olamayan ülkelerce kritik askeri uygulamalarda tek baþýna kullanýmý risk taþýmaktadýr.
Hemen hemen GPS’le eþzamanlý olarak o zamanki adýyla SSCB’nin geliþtirdiði benzer amaçlý diðer bir sistem de GLONASS’týr. Mali imkansýzlýklar yüzünden GPS kadar saðlýklý iþletilemese de halen kullanýlan bir sistemdir. Aktif olarak çalýþmasý amaçlanan 24 adet uydudan ancak aþaðýda 9 adedi hizmet verebilmektedir.
Henüz tamamlanmayan, ancak karar verilirse 2008 yýlýnda bitmesi amaçlanan ve 3 milyar €’ya mal olacaðý tahmin edilen Avrupa’nýn küresel yer bulum sistemi de Galileo’dur. Bu deðerdeki bir yatýrýmýn yaratacaðý pazarýn oluþturmasý umulan vergi gelirinin bundan kat kat fazla olacaðýna kesin gözüyle bakýlmaktadýr. EGNOS, GNSS-1, GNSS-2 olmak üzere 3 evrede tamamlanmasý planlanmaktadýr. Ayrýca EGNOS’un da kendi içinde,ilk aþamasý tamamlanan, 3 aþamada ve 3 konuda hizmet vermesi planlanmaktadýr. Ýlk aþamasý yerbulum amaçlý olarak, GPS benzeri sinyaller gönderecek, Inmarsat’tan kiralanan 2 uydu ile kullanýcýlara iki ek uydu imkaný vererek, hava araçlarýnýn yöngüdümü gibi kritik uygulamalar için en az 6 adet uydu görülebilirliðini garanti etmektir. (GPS’te bu sayý 4’tür). Bütünlük (integrity) saðlama amaçlý ikinci aþamasýnda GPS, GLONASS ve EGNOS uydularýnýn yerdeki gözlem istasyonlarýndan hata tahminlerinin yapýlarak, bir uyduda sorun yaþandýðýnda, kullanýcýlara 10sn içinde bilgilendirilecektir. Bu servis olmasaydý bu süre en az 15 dk olurdu), üçüncü ve son aþamada da, GPS’in standart saðladýðý hizmette elde edilebilir yerbulum hatasýný 5-10 metre kadar iyileþtireceði belirtilen, geniþ alan sinyal düzeltme hizmeti amaçlanmaktadýr. Avrupa kýtasýnda yere göre durgun erim (geostationary ranging), bütünlük izlenmesi (integrity monitoring) ve geniþ alan farksal iyileþtirme (wide area differential augmentation) saðlanacaktýr. Bu evrenin 2002 tarihinde bitirilmesi amaçlanmaktadýr. GNSS-1’de küresel olarak EGNOS, WAAS ve MSAS’nin birleþtirilerek hizmet saðlanmasý ve son evre olacak olan GNSS-2’de de 2.nesil uydu tabanlý bir yöngüdüm sisteminin tamamlanmasý amaçlanmaktadýr.
Aslýnda 2000 sonunda Avrupa’nýn bu sistemi tamamlamak için gerekli teknik ve mali kaynaklar ile gerekli politik isteðin var olup olmadýðýnýn ortaya çýkmasý beklenmekteydi. Bazý kaynaklara göre böyle bir sistemin tanýmlanma aþamasýnda alt yüklenicilik yapacak, bu konularda deneyimli, 350-400 mühendislik bir insan gücüne gerek duyulacaðý ve bu sayýnýn da Avrupa’da bu konuda þu anda mevcut insan kaynaðýnýn sýnýrlarýnda olduðu tahmin edilmektedir. Avrupa Komisyonu (EC) ve Avrupa Uzay Ajansý (ESA) tarafýndan Avrupa’nýn gereksinimlerini karþýlayacak Galileo’nun tanýmlanma evresi için iki seçeneðe odaklanýldýðý bildirilmektedir: Bunlardan birincisi 21 MEO uydusu ile geniþ alan iyileþtirme sistemleriyle (WAAS, EGNOS ve MSAS gibi) birlikte çalýþabilecek üç GEO uydusundan oluþmasýdýr. Diðeri ise 36 MEO ve 9 GEO uydusundan oluþacak tamamen baðýmsýz bir sistemdir. Burada Galileo’nun avantajý daha önceki sistemlerde elde edilen bilgilerin kullanýlarak "tekerleðin yeniden icat edilmemesi" kolaylýðýdýr. Örneðin böylece yeni uydu yörüngeleri de GPS’inkine çok benzer olarak seçilmiþtir.
Galileo’nun geliþtirilmek istenmesinin gerekçeleri þöyle açýklanmaktadýr
GPS’in tek baþýna mevcut hassasiyeti, saðlanmasý gereken sivil havayolu standartlarýný karþýlamamaktadýr.
GPS uydularýnda oluþabilecek arýzalarýn saptanmasý ve bu bilginin kullanýcýlara bildirilmesi
GPS gibi bir sisteme tek bir devletçe sahip olunmasý nedeniyle, bu tek baþlýlýðýn yaratacaðý düþünülen "çeþitli sorunlar".
En son olarak da tasarým kararý verilirse Galileo’nun sonradan gelme avantajýný iyi deðerlendirerek mevcutlardan daha düþük bir maliyetle ve daha yüksek bir güvenilirlikle GPS’e ciddi bir rakip olabileceði söylenebilir. Galileo’nun gerçekleþme sürecinde çeþitli aþamalar geçildikçe oluþan imkanlar hizmete sunularak peyderpey kullaným güvenliði ve kalitesi artýrýlmaktadýr.
TÜRKÝYE`DE GPS
Ülkemizde GPS’in uygulanabilmesi için bazý temel problemlerin çözülmesi gerekmektedir.
Bunlarýn basýnda sayýsal harita gelmektedir. Yurtdýþýnda oldukça kolay elde edilebilen sayýsal harita, ülkemizde belirli büyüklükten sonra gizli sýnýfýna girdiði için genel kullaným söz konusu olamamaktadýr. Özellikle, kamu kuruluþlarýnýn baþka amaçlar için elde ettikleri sayýsal haritalarý, bu amaç için de kullanmalarý mümkündür. Bazý þirketlerin bu konuda çalýþmalarý bulunmaktadýr. Bir diðer problem de, GPS’in, elde ettiði koordinat bilgisini merkez durumundaki yere göndermesidir. Bu amaçla, uydu haberleþme, cep telefonu kýsa mesaj servisi veya sayýsal telsiz aðýný kullanmak gerekecektir. Uydu haberleþme, cep telefonu (GSM) ve sayýsal telsiz aðýnýn olmadýðý yerlerde söz konusu olmalýdýr. Zira, oldukça pahalý bir çözüm olmaktadýr. kýsa mesaj servisi de, þehirler arasý kullaným için uygun bir çözümdür. Þehir içi için ise en ideali, sayýsal telsiz aðýdýr. Genellikle, sadece þehirleri hedefleyen bu að, maliyet açýsýndan da en ucuzudur.
-Yer belirleme,
-Bir yerden bir yere gitme,
-Hareketli kiþi veya nesnelerin izlenmesi,
- Haritalarýn elde edilmesi,
- Hassas zamana dayalý is
amaçlarýyla kullanýlmaktadýr.
Oktay OLGUN
|
