PRATİK JEODEZİ (2009)

[hiuzun]

PRATİK JEODEZİ
PROF. DR. SEBAHATTİN BEKTAŞ
SAMSUN

ÖNSÖZ

Bu kitap, Üniversitelerin Mühendislik Fakültelerinin Jeodezi ve Fotogrametri Mühendisliği Bölümlerinde, Meslek Yüksekokullarının Harita-Kadastro programlarında gösterilen Ölçme Bilgisi (Topoğrafya) ve Jeodezi adı altında okutulan derslere yönelik olarak hazırlanmıştır. Bu kitap her ne kadar  öğrenciler için düşünülüp hazırlanmışsa da direkt ya da dolaylı olarak jeodezi (haritacılık) faaliyetlerinde bulunacaklar için sürekli bir başvuru kaynağı - el kitabı olarak da kullanılabileceği ümit edilmektedir.

Son yıllarda bilgisayar teknolojisinde ve ölçme aletlerindeki gelişmeler jeodezide çığır açmıştır. Özellikle GPS teknolojisi sayesinde yüksek doğruluk ve hızda, noktaların direkt konumları belirlenebilmektedir. Önceleri hesaplamalardaki güçlükler nedeniyle yeğlenen grafik ve yaklaşık çözümler, bilgisayarın sağladığı geniş, hızlı ve doğru işlem yapma yeteneklerinden dolayı yerlerini kesin çözüm yöntemlerine bırakmıştır. Böylelikle jeodezik hesaplamalar gerçeğe daha yakın bir biçimde yapılabilmektedir.

Kitaba, klasik ölçme bilgisi kitaplarına göre daha fazla konu dahil edilmeye çalışılmış, düzlem ölçmelerin yanı sıra küre ve elipsoid yüzeyinde hesaplamalar,harita projeksiyonları konuları da  katılmıştır. Dengeleme hesabı konuları kapsam dışı olmakla beraber pratikte sık kullanılacak basit dengeleme türlerine örnekler verilmiştir.

Kitabın kapsamı bu kadar geniş tutulunca ayrıntılarda  kaybolmamak ve kitabın hacmini gereksiz yere büyütmemek için genelde teoremlerin kanıtlanmasından kaçınılmakla beraber bazı konularda teorik detaya girilerek okuyucuya araştırma yapma isteği aşılanmaya çalışılmıştır. Konular hakkında, daha geniş bilgi ve teorik detaylar için okuyuculara kaynaklar kısmında gösterilen eserlere başvurmaları önerilir.

Konular içinde halen yürürlükte olan (BÖHYY ve BÖHHBÜY) teknik yönetmeliklerinden yer yer alıntılar yapılarak okuyucuda öğrenme aşamasında ölçme ve hesaplama standartlarının yerleşmesi düşünülmüştür. Pratik jeodezi uygulamalarına ağırlık verilmiş, tüm hesaplamalara ilişkin genel bilgiler verildikten sonra konuyla ilgili olarak bol sayısal örnek ve çözümleri verilmiştir.

Kitap da sırasıyla; Hatalar, basit ölçmeler, alan hesapları,düzlem jeodezi, poligon hesabı,koordinat dönüşümü, nirengi ve nivelman hesapları, takeometrik alım, aplikasyon,kesitlerin çıkarılması,hacim hesapları, kürede ve elipsoidde  jeodezik hesaplamalar, harita projeksiyonları, üç boyutlu jeodezi ve GPS konuları teorik açıklamalı ve sayısal uygulamalı olarak verilmiştir.

Kitabın konuyla ilgileneceklere yararlı olmasını  diler, basımda emeği geçenlere teşekkür ederim.

 

Ocak, 2009-Samsun                                                          Prof. Dr. Sebahattin BEKTAŞ



İÇİNDEKİLER


0.ÖNSÖZ...
İÇİNDEKİLER...

1.GİRİŞ
1.1. Temel Bilgiler ve Tanımlar................................................................................
        Jeodezinin Tanımı ve Tarihçesi.......................................................................
        Ölçek...
1.2. Haritaların Sınıflandırılması..............................................................................
1.3. Dünyanın Şekli ve Büyüklüğü...........................................................................
1.4. Ölçü Birimleri...
         Uzunluk Ölçü Birimleri....................................................................................
         Alan Ölçü Birimleri..........................................................................................
         Açı Ölçü Birimleri............................................................................................
         Açı Birimlerinin Birbirine Dönüştürülmesi..........................................................
1.5. Küçük Açılar...


2.  HESAPLAMALARDA HATA KAYNAKLARI.....................................................
2.1. Yöntem Hataları................................................................................................
2.2. Giriş Verilerinin Hataları....................................................................................
2.3. Yuvarlatma Hataları..........................................................................................
        Kesin ve Yaklaşık Sayısal Değerler.................................................................  
        Hesaplama Kuralları........................................................................................


3. ÖLÇMEDE HATALAR........................................................................................
3.1. Rastgele Hataların Kuramı (Teorisi).................................................................
3.2. Duyarlık Ölçütleri .............................................................................................
3.3. Hata Yayılma Kanunu......................................................................................


4. HARİTA YAPIMI.................................................................................................
      Harita Yapımında Gerekli Ölçmeler..................................................................
4.1. Basit Yatay Ölçmeler........................................................................................
4.1. Basit  Ölçme Aletleri.........................................................................................
4.2. Arazide Doğruların İşaretlenmesi......................................................................
4.3. Uzaklık Ölçüsü.................................................................................................
4.4. Endirekt Uzaklık Ölçüsü...................................................................................
4.5. Koordinat Sistemleri.........................................................................................
        4.5.1. Dik Koordinat Sistemi....................................................................................
        4.5.2. Kutupsal Koordinat Sistemi...........................................................................
4.6. Alım Yöntemleri ve Parsel Ölçüsü....................................................................
       Dik Alım Yöntemi..............................................................................................
       Bağlama Yöntemi.............................................................................................
       Kutupsal Alım Yöntemi.....................................................................................
4.7. Parsel Ölçülerinin Çizimi..................................................................................


5. ALAN HESAPLARI.............................................................................................
5.1. Ölçü Değerlerine Göre Alan Hesabı.................................................................
5.2. Koordinat Değerlerine Göre Alan Hesabı.........................................................
5.3. Plan Değerlerine Göre Alan Hesabı.................................................................
       Planimetre ile Alan Hesabı...............................................................................
5.4. Pafta Deformasyonları......................................................................................
5.5. Alanların Bölünmesi..........................................................................................
        5.5.1. Üçgen Alanların Bölünmesi...........................................................................
        5.5.2. Basit Yamuk  Bölmesi...................................................................................
        5.5.3. Dörtgenlerin Bölünmesi.................................................................................


6. DÜZLEM JEODEZİ.............................................................................................
6.1. Jeodezik Temel Problemlerin Çözümü.............................................................
6.2. Temel Ödevler..................................................................................................
6.3. Yan Nokta ve Küçük Nokta Hesabı..................................................................
6.4. Dik Ayağı ve Dik Boyu Hesabı.........................................................................


7. AÇILARIN ÖLÇÜLMESİ.....................................................................................
     Teodolit ve Takeometreler.................................................................................
7.1.Yatay Açıların Ölçülmesi...................................................................................
7.2. Düşey Açıların Ölçülmesi ...............................................................................


8. POLİGON ...
8.1. Isı ve Ayar Düzeltmesi....................................................................................
8.2. Poligon Kenarlarının Deniz Seviyesine GKP Yüzeyine İndirgenmesi.............
8.3. Poligon Hesabı................................................................................................
    Dayalı Poligon Hesabı................................................................................... 
         Açık Poligon Hesabı .....................................................................................  
     Kapalı Poligon Hesabı ..................................................................................  
    Bağlı Poligon Hesabı .................................................................................... 
8.4. Poligonlarda Kaba Hataların Bulunması.........................................................


9. KOORDİNAT DÖNÜŞÜM HESABI .................................................................  
9.1. Benzerlik Dönüşümü......................................................................................
9.2. Afin Dönüşümü..............................................................................................
9.3. Projektif Dönüşüm..........................................................................................
9.4. Dengelemeli Koordinat Dönüşümü................................................................


10.YATAY KONTROL (NİRENGİ) NOKTALARI ................................................  
10.1.    Ölçülerin Elipsoid Yüzeyine İndirgenmesi.................................................
        10.1.1. Yatay Doğrultuların Elipsoid Yüzeyine İndirgenmesi................................
        10.1.2. Uzunlukların Elipsoid Yüzeyine İndirgenmesi...........................................
             Elektronik Uzaklık Ölçerlerde Düzenli Alet Hatalarının Belirlenmesi.......
10.2.    Nirengi Ağlarının Konum,Ölçek ve Yönünün Belirlenmesi........................


11. KESTİRMELER  ............................................................................................  
11.1.Önden Kestirme ...........................................................................................
11.2.Yandan Kestirme ..........................................................................................  
11.3.Geriden Kestirme ......................................................................................... 
         Geriden Kestirme Probleminin Bir Çözümü.................................................
          Kaestner Yöntemi........................................................................................
          Collins Yöntemi...........................................................................................
          Delambre Yöntemi......................................................................................
11.4. Uzunluklarla Kestirme ................................................................................  
11.5. Çift Nokta  Kestirmesi..................................................................................
11.6. Karşı Işınlı Kestirme.................................................................................... 
         Kestirme Problemlerinin Grafik Çözümü.....................................................
         Açıların Düzeltilmesi (Yaklaşık Dengeleme)...............................................
11.7. Karışık Kestirme Problemleri....................................................................... 
11.8. Karışık Kestirme Probleminin Nokta Dengelemesi ile Çözümü..................  
11.9. Merkez Dışı Gözlemlerin Merkeze Dönüştürülmesi.... ..............................
11.10.Zemine İndirme........ ................................................................ ................ 
          Nirengi Ağ Dengelemelerinin Bilgisayar Ortamında Yapılması..................


12.DÜŞEY KONTROL (NİVELMAN) NOKTALARI............................................
          Yüksekliklerin Belirlenmesi .......................................................................  
12.1.   Geometrik Nivelman.................................................................................
            Nivo...
12.2.    Trigonometrik Nivelman..........................................................................  
        12.2.1. Işın Kırılması (Refraksiyon) Etkisi...........................................................
        12.2.2. Küresellik Etkisi.......................................................................................
        12.2.3. Düşey Açıların Zemine Dönüştürülmesi..................................................
        12.2.4. Karşılıklı Gözlemlerle Trigonometrik Yükseklik Hesabı...........................
        12.2.5. Düşey Açıları İndirgeyerek Trigonometrik Yükseklik Hesabı...................
        12.2.6. Refraksiyon Katsayısının Deneysel Olarak Belirlenmesi.........................
12.3.    Barometrik Nivelman...............................................................................  


13. TAKEOMETRİK ALIM ..................................................................................  
13.3. Takeometrik alımda dik koordinatların hesaplanması................................
13.5. Elektronik Takeometrelerle Takeometrik Alım............................................
13.6. Üç Boyutlu Yerel Dik Koordinat Sistemi......................................................
         Eş Yükseklik Eğrilerinin Çizimi....................................................................  
         Eş Yükseklik Eğrilerinin Bilgisayar Ortamında Çizimi.................................
13.9. Uzay Geriden Kestirme...............................................................................
         Uzunluklarla Uzay Geriden Kestirme..........................................................
         Düşey Açılarla Uzay Geriden Kestirme.......................................................


14.APLİKASYON................................................................................................
14.1. Doğruların Aplikasyonu...................... ........................................................
14.2. Açıların Aplikasyonu...................................................................................
             Yatay Aplikasyon.....................................................................................
             Düşey Aplikasyon...................................................................................
14.3. Binaların (Yapıların) Aplikasyon.................................................................
        14.3.1. Binaların Subasman Kotunun Belirlenmesi.............................................
14.4. KURP HESAPLARI...................................................................................
        14.4.1.Yatay Kurplar...........................................................................................
        14.4.2. Kurbun Aplikasyonu................................................................................
14.5.    Düşey Kurp Hesabı..................................................................................


15.KESİTLERİN ÇIKARILMASI..........................................................................
15.1.Arazide Kesit Çıkarılması............................................................................
15.2.Eş Yükseklik Eğrili Harita (Plan) üzerinden Kesit Çıkarılması.....................
15.3. Arazide Eğim Belirlemesi............................................................................
15.4. Eş Yükseklik Eğrili Haritada Sıfır Poligonunun Geçirilmesi.........................
15.5. En Kesitlerin Çıkarılması.............................................................................


16. HACİM (KÜBAJ) HESAPLARI......................................................................
16.1. En Kesitlerden Hacim Hesabı.....................................................................
16.2. Yüzey Nivelman Ölçülerine Göre Hacim Hesabı........................................
16.3. Eş Yükseklik Eğrili Planlardan Hacim Hesabı.............................................
16.4. Harita ve Planların Büyültülmesi veya Küçültülmesi........................... .......
 

17. KÜREDE JEODEZİK HESAPLAMALAR......................................................
17.1. Küresel Trigonometri..................................................................................
17.2. Küre Üzerinde Bazı Büyüklüklerin Hesabı.................................................
17.3. Küresel Trigonometri Teoremleri................................................................
17.4. Küresel Üçgen Çözümleri...........................................................................
        17.4.1.Legendre Teoremi İle Küresel Üçgenlerin Yaklaşık Çözümü...................
17.5. Küresel Koordinat Sistemleri.......................................................................
        17.5.1. Coğrafi Koordinatlar.................................................................................
        17.5.2. Kartezyen Koordinat Sistemi....................................................................
        17.5.3. Küresel Jeodezik Dik Koordinat Sistemleri...............................................
17.6. Jeodezik Hesaplamalarda Elipsoid Yerine Kürenin Kullanılması................
17.7. Gauss Küresi...............................................................................................
17.8. Ölçülerin Küre Yüzeyine İndirgenmesi........................................................
17.9. Soldner Koordinatlarıyla Coğrafi Koordinatlar Arasında Dönüşümler.........
17.10. Soldner Koordinatlarıyla Temel Ödev Çözümleri......................................
17.11. Soldner Sisteminde Temel Ödevlerin Serilerle Çözümü...........................
17.12. Kürede Jeodezik Hesaplamaların Düzlem Esaslara Göre Yapılması ve Ordinat Koruyan Projeksiyon...................................................
        17.12.1. Küre Yüzeyinde Temel Ödev Çözümlerinin İndirgemelerle Yapılması...
        17.12.2. Kürede Yüzeyinde  Kestirme Hesapları..................................................
                17.12.2.1. Kürede Önden Kestirme......................................................................
                17.12.2.2. Kürede Geriden Kestirme....................................................................
        17.12.3. Küre Yüzeyinde Poligon Hesabı.............................................................
        17.12.4. Hesap Bölgesinin Sınırlılığı.....................................................................
17.13. Soldner Sisteminde Komşu Dilimler Arasında Koordinat Dönüşümü........


18. ELİPSOİDDE JEODEZİK HESAPLAMALAR  ..............................................
18.1. Dönel Elipsoidin Yerleştirilmesi ve Yöneltilmesi...........................................
18.2. Elipsoid Yüzeyine İzdüşümler......................................................................
18.3. Elips ve Elipsoid Geometrisi.........................................................................
18.4. Elipsoid Yüzeyinde Bazı Büyüklüklerin Hesabı............................................
          Elipsoidde Eğrilik.........................................................................................
          Elipsoidde Meridyen Yayı Hesabı...............................................................
          Meridyen Yay Uzunluğundan Enlem Hesabı..............................................
          Elipsoidde Kısa Meridyen Yaylarının Hesabı..............................................
          Elipsoidde Paralel Daire Yayı Hesabı.........................................................
          Elipsoidde Alan Hesabı...............................................................................
18.5. Jeodezik Eğri................................................................................................
         Jeodezik Eğrinin Özellikleri..........................................................................
          Elipsoidde Jeodezik Eğrinin Diferansiyel Denklemleri................................
          Clairaut Denklemi........................................................................................
18.6. Elipsoidde Üçgen Hesabı.............................................................................
18.7. Elipsoidal Koordinat Sistemleri....................................................................
        18.7.1. Coğrafi Koordinatlar ve Kartezyen Koordinatlar Arasında Dönüşümler...
        18.7.2.Elipsoidde Coğrafi Koordinatlarla Temel Ödev Hesapları.........................
        18.7.3.    Elipsoidal Jeodezik Dik Koordinat Sistemi.............................................
                18.7.3.1. Coğrafi Koordinatlardan Elipsoidal Jeodezik Dik Koordinatların Eldesi..
                18.7.3.2.  Elipsoidal Jeodezik Dik Koordinatlardan Coğrafi Koordinatların Eldesi.
        18.7.4. Elipsoid Yüzeyinde Jeodezik Dik Koordinatlarla Temel Ödev Çözümleri...
 

19. HARİTA PROJEKSİYONLARI .......................................................................
19.1.  Projeksiyonların Sınıflandırılması................................................................
19.2.  Elipsoidin Düzleme Gauss-Krüger Projeksiyonu ........................................
        19.2.1. Coğrafi Koordinatlardan Gauss-Krüger Koordinatlarının Eldesi ..............                   
        Harita Paftalarının Bölümlemesi ve Pafta Köşe Noktalarının Koordinatlarının Bulunması...................................................................................................
        19.2.2  Gauss-Krüger Koordinatlarından Coğrafi Koordinatların Bulunması........
19.3.    Gauss-Krüger Projeksiyon Yüzeyinde Hesaplamalar...............................
        19.3.1. Ölçülerin Gauss-Krüger Projeksiyon Yüzeyine İndirgenmesi...................
19.4.    UTM Projeksiyonu ...................................................................................
        19.4.1. Değiştirilmiş UTM Projeksiyonu ..............................................................
19.5. Gauss-Krüger Projeksiyonunda Komşu Dilimler Arasında Koordinat Dönüşümü...


20. ÜÇ BOYUTLU JEODEZİ ve GPS.................................................................
20.1.  Üç Boyutlu Jeodezi....................................................................................
        20.1.1 Global ve Yerel Dik Koordinat Sistemi  ve Aralarında Dönüşümler..........
20.2.        Uydu Jeodezisi Sistemleri........................................................................
        20.2.1.  GPS Küresel Konumlama Sistemi............................................................
        20.2.2. GPS Koordinatlarından Ülke Koordinatlarına Dönüşüm..........................
        20.2.3. GPS Yüksekliklerinden Ortometrik Yüksekliklerin Eldesi........................


EKLER...
KAYNAKLAR ...
DİZİN...

[yasarsolakxyz]

Kardeşim kitabın sayısal hali yokmuydu

[hiuzun]

malesef

[pacalibrahim]

bu kitabı alacam da nerden temin edebiliriz bana yardımcı olur musunuz
e mailim pacal_ibrahim@hotmail.com adresinden ulaşabilirsiniz.